Eklenme Tarihi: 03/08/2026

16 Temmuz 2026 tarih ve 33311 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamındaki düzenlemelere ilişkin kamuoyuna yansıyan değerlendirmeler üzerine bu açıklamanın yapılması zorunlu olmuştur.

Konuya ilişkin değerlendirmede, yapılan düzenlemenin çok disiplinli mühendislik anlayışını sınırlandırdığı ve kazı destek yapılarının tasarım sürecini tek bir mühendislik disiplini ekseninde ele alındığı ileri sürülerek,zemin ve kaya ortamının araştırılması ve tanımlanması ile bu ortamda hizmet verecek taşıyıcı yapının geoteknik ve yapısal tasarımı arasındaki temel mesleki, bilimsel ayrım tamamen göz ardı edildiği görülmektedir.

Kazı destek yapılarının güvenli biçimde tasarlanabilmesi için jeolojik yapının, zemin ve kaya birimlerinin, süreksizliklerin, yeraltı suyu koşullarının ve mühendislik özelliklerinin doğru şekilde belirlenmesi zorunludur. Arazi gözlemleri, sondajlar, arazi ve laboratuvar deneyleri ile diğer araştırmalardan elde edilen veriler, mühendislik tasarımının vazgeçilmez girdileridir.

Ancak veri elde edilmesi, zeminin ve kaya ortamının tanımlanması ya da sondaj ve foraj loglarının hazırlanması; bu veriler kullanılarak bir taşıyıcı sistemin seçilmesi, modellenmesi, hesaplanması ve boyutlandırılması anlamına gelmez.

Ayrıca açıklamada yer alan ifadelerin aksine Uluslararası uygulamalar da bu durumu net bir biçimde ortaya koymaktadır. Eurocode 7 ilkeleri, ABD Federal Karayolları İdaresi (FHWA) rehberleri ve Japonya teknik şartnameleri incelendiğinde; zemin araştırması/veri toplama hizmeti ile kazı destek yapısının taşıyıcı sistem tasarımı hiçbir şekilde aynı hizmet olarak değerlendirilmediği görülmektedir.

Kazı destek yapıların tasarımında;

 ● Zemin ve yeraltı suyu basınçlarının hesaplanması,

 ● Sürşarj yükleri ile komşu yapı ve altyapı etkilerinin belirlenmesi,

 ● Zemin-yapı etkileşiminin modellenmesi,

 ● Şev stabilitesi, genel stabilite ve olası göçme mekanizmalarının değerlendirilmesi,

 ● Taban kabarması, borulanma ve hidrolik kaldırma kontrollerinin yapılması,

 ● Kazık, diyafram duvar, betonarme perde, ankraj, zemin çivisi, kuşak kirişi ve iç desteklerin boyutlandırılması,

 ● Betonarme kesit ve donatı hesaplarının gerçekleştirilmesi,

 ● Çelik profillerin, bağlantıların ve birleşim detaylarının belirlenmesi,

 ● Göçme ve hizmet görebilirlik sınır durumlarının kontrol edilmesi,

 ● Deprem etkilerinin ve imalat aşamalarının modellenmesi,

 ● Deplasman sınırlarının ve aletsel izleme sistemlerinin projelendirilmesi

gerekmektedir.

Kaya ortamında meydana gelebilecek düzlemsel kayma, kama kayması, devrilme ve benzeri yenilme mekanizmalarının belirlenmesi de yalnızca süreksizliklerin tanımlanmasından ibaret değildir. Bu mekanizmaların kazı destek sistemi üzerindeki etkilerinin hesaplanması, uygun taşıyıcı sistemin seçilmesi, ankrajların ve diğer destek elemanlarının tasarlanması, sistemin statik ve deprem etkileri altında güvenliğinin gösterilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla kaya kütlesinin tanımlanması ile kaya ortamında çalışacak taşıyıcı sistemin tasarlanması birbirinden farklı mühendislik hizmetleridir.

Kazı destek yapısının tasarımından sorumlu mühendis;

● Arazi ve laboratuvar araştırmalarının proje bakımından yeterliliğini değerlendirmek ve ihtiyaç duyulan ilave araştırmaları belirlemek,

● Karakteristik ve tasarım parametrelerini seçmek,

● Muhtemel göçme mekanizmalarını ortaya koymak,

● Uygun kazı destek sistemini seçmek,

● Hesap ve analiz modelini oluşturmak,

● Betonarme ve çelik taşıyıcı elemanları boyutlandırmak,

● Uygulama aşamalarını ve deplasman sınırlarını belirlemek,

● Tasarım sonuçlarının teknik, idari ve hukuki sorumluluğunu üstlenmek

durumundadır.

Nitekim yönetmelikte de “Geoteknik Sorumlu”; kazı destek yapısı, şev stabilitesi, zemin iyileştirmesi ve yüklerin zemine aktarılması konularında geoteknik proje tasarımını hazırlayan ve ilgili kontrol hizmetlerini yürüten inşaat mühendisi olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, herhangi bir meslek alanının bilimsel katkısını dışlamak amacıyla değil; tasarımdan doğan teknik, idari ve hukuki sorumluluğun açık ve izlenebilir biçimde belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.

Bu nedenle kazı destek yapılarının sistem seçimi, geoteknik ve yapısal analizi, betonarme ve çelik elemanlarının boyutlandırılması, uygulama projelerinin hazırlanması ve tasarım sorumluluğunun üstlenilmesi, doğrudan inşaat mühendisliğinin geoteknik ve yapı uzmanlık alanlarına giren bir tasarım hizmetidir.

Çok disiplinli çalışma anlayışı, farklı mühendislik disiplinlerinin aynı tasarım görevine veya aynı proje müellifliği yetkisine sahip olması anlamına gelmez. Çok disiplinli çalışma; her mühendislik disiplininin kendi eğitim, uzmanlık ve yetki alanı içinde sürece katkı sunmasıdır. Bilimsel ve teknik iş birliği gereklidir; ancak iş birliği ile tasarım yetkisi, proje müellifliği ve taşıyıcı sistem sorumluluğu birbirine karıştırılmamalıdır.

Kazı destek yapılarında güvenlik yalnızca tasarım aşamasında yapılan hesaplarla sınırlı değildir. Uygulama sırasında karşılaşılan zemin ve kaya koşullarının proje kabulleriyle uyumunun kontrol edilmesi, imalat kayıtlarının tutulması, aletsel ölçümlerin yapılması ve belirlenen sınır değerlerin sürekli olarak izlenmesi gerekmektedir. İnklinometre, piyezometre, yük hücresi, ekstansometre ve benzeri ölçüm sistemlerinden elde edilen sonuçların değerlendirilmesi; kritik değerlerin aşılması hâlinde kazının durdurulması, gerekli önlemlerin alınması veya projenin revize edilmesi de tasarım, uygulama ve izleme sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Sonuç olarak:

Kazı destek yapılarının geoteknik ve yapısal tasarımı, projelendirilmesi ve denetim sorumluluğu bir inşaat mühendisliği hizmetidir.

Kazı destek yapılarında kamu güvenliği; görev, yetki ve sorumlulukların belirsizleştirilmesiyle değil, tasarım sorumluluğunun bu alanda eğitim almış ve gerekli teknik yeterliliğe sahip inşaat mühendisleri tarafından açık ve denetlenebilir biçimde üstlenilmesiyle sağlanabilir.

Kazı destek yapıları; teorik ve pratik yapı/zemin mekaniği ilkeleri ile beton, donatı ve yapısal çelik gibi malzeme davranışlarına dayalı olarak tasarlanıp uygulanan sistemler olup yalnızca zemin verisinden ibaret değildir.

Kazı destek sisteminin seçilmesi, geoteknik ve yapısal analizlerinin yapılması, statik ve deprem etkileri altında güvenliğinin hesaplanması, taşıyıcı elemanlarının boyutlandırılması, betonarme ve çelik uygulama projelerinin hazırlanması, imalat aşamalarının ve deplasman kriterlerinin belirlenmesi ile uygulama, kontrol ve izleme süreçlerinin projelendirilmesi, İnşaat mühendisliği disiplininin temel uzmanlık alanında bulunan tasarım hizmetleri olup görev ve sorumluluğu belirsizleştirmeye yönelik açıklamalar, kamu yararına ve güvenli yapı üretimi ilkelerine aykırıdır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur. 

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası
Yönetim Kurulu