BASIN VE KAMUOYUNA: DERİN KAZILARDA MÜHENDİSLİK, UZMANLIK VE ETKİN DENETİM YAŞAMSAL BİR ZORUNLULUKTUR

Eklenme Tarihi: 06/11/2026

BASIN VE KAMUOYUNA
İstanbul’un Bahçelievler ilçesi Siyavuşpaşa Mahallesi’nde 5 Kasım 2026 tarihinde bir inşaatın temel kazısı sırasında meydana gelen göçükte bir işçimizin yaşamını yitirmesi, bir işçimizin ise yaralanması, kazı güvenliğinin ve mühendislik hizmetlerinin yaşamsal önemini bir kez daha acı biçimde ortaya koymuştur. Yaşamını yitiren işçimizin ailesine ve yakınlarına başsağlığı, yaralanan işçimize acil şifalar diliyoruz.
Bu üzücü olay, özellikle İstanbul gibi yoğun ve bitişik nizam yapılaşmanın bulunduğu kentlerde temel ve derin kazıların ne kadar büyük bir dikkat, uzmanlık ve mühendislik sorumluluğu gerektirdiğini yeniden gündeme getirmiştir. Kazı çalışmaları, yalnızca zeminin kaldırılmasından ibaret basit hafriyat faaliyetleri değildir. Zemin özellikleri, yeraltı suyu, kazı derinliği, komşu yapılar ve kazının aşamalı olarak ilerlemesi birlikte ele alınmadığında, çalışanlar ve çevre için ciddi tehlikeler ortaya çıkabilmektedir.
Bahçelievler’de yaşanan göçüğün kesin nedenleri, olay yerinde yapılacak teknik incelemeler ile proje ve uygulama belgelerinin değerlendirilmesi sonucunda belirlenebilecektir. Henüz bu incelemeler tamamlanmadan olayın nedenlerine veya sorumlularına ilişkin kesin bir yargıda bulunmak doğru değildir. Bununla birlikte yaşanan olay, geoteknik projelendirme, güvenli uygulama, mesleki yetkinlik ve etkin denetimin önemini bir kez daha hatırlatmaktadır.
İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi olarak benzer acı olayların tekrar yaşanmaması için derin kazılarda mühendislik hizmetlerinin güçlendirilmesini, uzmanlaşmanın geliştirilmesini ve denetim mekanizmalarının etkin işletilmesini mesleki ve toplumsal sorumluluğumuzun bir gereği olarak kamuoyunun dikkatine sunuyoruz.
DERİN KAZILARDA MÜHENDİSLİK, UZMANLIK VE ETKİN DENETİM YAŞAMSAL BİR ZORUNLULUKTUR
Kazı çalışmaları sıradan bir hafriyat faaliyeti değildir.
Temel kazıları, kuyu temel uygulamaları, derin altyapı kazıları ve benzeri çalışmalar; zemin mekaniği, geoteknik mühendisliği, taşıyıcı sistem davranışı, yeraltı suyu koşulları ve yapım tekniklerinin birlikte değerlendirilmesini gerektiren önemli mühendislik faaliyetleridir.
Özellikle İstanbul gibi bitişik nizam yapılaşmanın yaygın olduğu bir kentte, kazı çalışmaları yalnızca kazı yapılan parseli değil; komşu yapıları, yolları, altyapı tesislerini ve çevrede yaşayan insanları da doğrudan etkileyebilmektedir.
Kazı derinliği, zemin özellikleri, yeraltı suyu seviyesi, komşu yapıların temel sistemleri, kazı çevresindeki ilave yükler ve uygulama sıralaması dikkate alınmadan gerçekleştirilen çalışmalar ciddi göçme ve stabilite riskleri oluşturabilmektedir.
Bu nedenle kazıların güvenliği, yalnızca kazının tamamlanmasından sonra değil, kazının başlangıcından bitimine kadar bütün yapım aşamalarında sağlanmalıdır.
İksa sistemleri vazgeçilebilir bir maliyet kalemi değildir.
Kazı destekleme sistemlerinin seçimi ve projelendirilmesi, zemin ve çevre koşullarına uygun mühendislik hesaplarına dayanmalıdır. Kazı destekleme ihtiyacının değerlendirilmesinde yalnızca kazı derinliği değil; zeminin dayanım ve deformasyon özellikleri, yeraltı suyu, komşu yapıların konumu ve yükleri ile kazı süresince ortaya çıkabilecek geçici koşullar da dikkate alınmalıdır.
Kuyu temel, fore kazık, ankrajlı perde, zemin çivisi, çelik destekleme ve benzeri sistemlerin uygulanmasında, seçilen yöntemin teknik gerekçeleri ortaya konulmalı ve imalat sıralaması projede açıkça tanımlanmalıdır.
Özellikle kuyu temel uygulamalarında kazı aşamalarının güvenliği, kuyu cidarlarının stabilitesi, geçici destekleme ihtiyacı ve çalışanların korunmasına ilişkin önlemler uygulama öncesinde belirlenmelidir.
Bir kazının güvenli olması yalnızca nihai destekleme sisteminin yeterliliğine bağlı değildir. İmalat sırasında oluşabilecek geçici stabilite kayıpları da mühendislik hesaplarıyla değerlendirilmeli ve gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır.
Geoteknik projelendirme ve denetim süreçleri güçlendirilmelidir.
İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi olarak ilgili bakanlıklara, yerel yönetimlere, yapı denetim kuruluşlarına ve yapı üretim sektörünün bütün bileşenlerine çağrıda bulunuyoruz.
1. Kazı ve iksa projelerinin hazırlanması ve uygulanması güvence altına alınmalıdır.
Mevcut mevzuatta yer alan zemin ve temel etüdü, geoteknik değerlendirme ve kazı destekleme projelerine ilişkin hükümler etkin biçimde uygulanmalı; kapsamı yetersiz kalan düzenlemeler geliştirilmelidir.
Kazıların derinliği, zemin koşulları, çevresel etkileri ve risk düzeyi dikkate alınarak hangi durumlarda ayrıntılı geoteknik proje, kazı destekleme projesi ve aşamalı uygulama planı hazırlanacağı açık ve denetlenebilir kurallara bağlanmalıdır.
Projeler yalnızca ruhsat işlemlerinin tamamlanması için hazırlanan belgeler olarak görülmemeli; uygulama sırasında esas alınan, gerektiğinde güncellenen ve sahada denetlenen mühendislik dokümanları olmalıdır.
2. Geoteknik mühendisliği alanında mesleki yetkinlik ve uzmanlaşma geliştirilmelidir.
Yüksek risk içeren kazı ve zemin mühendisliği uygulamalarının projelendirilmesi ve teknik denetimi, bu alanda yeterli bilgi, deneyim ve mesleki yetkinliğe sahip inşaat mühendislerince yürütülmelidir.
Geoteknik mühendisliği alanında uzmanlaşmanın geliştirilmesi amacıyla eğitim, mesleki deneyim, uygulama tecrübesi ve sürekli mesleki gelişim esaslarına dayanan nesnel bir yetkinlik sistemi oluşturulmalıdır.
Bu sistemin hazırlanmasında üniversitelerin, TMMOB’nin, İnşaat Mühendisleri Odasının ve ilgili kamu kurumlarının bilgi ve deneyiminden yararlanılmalıdır.
3. Geoteknik uygulamaları gerçekleştiren firmaların teknik yeterlilikleri denetlenmelidir.
Kazı destekleme, derin temel, iksa, kazık ve zemin iyileştirme uygulamalarını gerçekleştiren firmalar için işin niteliği ve risk düzeyiyle uyumlu teknik yeterlilik ölçütleri belirlenmelidir.
Bu değerlendirmelerde firmaların uzman mühendis kadroları, deneyimli teknik personeli, makine ve ekipman yeterliliği, benzer iş tecrübesi, kalite kontrol süreçleri ve iş güvenliği organizasyonu dikkate alınmalıdır.
Teknik yeterlilik yalnızca firmanın ticari statüsü veya ortaklık yapısıyla ilişkilendirilmemeli; sahada güvenli uygulama gerçekleştirebilme kapasitesi üzerinden değerlendirilmelidir.
4. Geoteknik uygulama sorumluluğu açık biçimde tanımlanmalıdır.
Özellikle yüksek riskli kazılarda, onaylı geoteknik ve iksa projelerinin sahada uygulanmasını takip edecek, kritik imalat aşamalarını kontrol edecek ve proje dışı uygulamaları tespit ederek gerekli teknik müdahaleleri başlatacak yetkin inşaat mühendislerinin görevlendirilmesi sağlanmalıdır.
Bu kapsamda geoteknik uygulama sorumluluğunun görev, yetki ve sorumlulukları açıkça düzenlenmeli; mevcut şantiye şefliği, proje müellifliği ve yapı denetimi görevleriyle ilişkisi belirlenmelidir.
Kazı sırasında ortaya çıkan zemin koşullarının projede öngörülen koşullardan farklı olması hâlinde çalışmalar yeniden değerlendirilmeli, gerekli proje değişiklikleri yapılmadan riskli imalatlara devam edilmemelidir.
5. Kazı sırasında ölçüm, gözlem ve teknik izleme zorunlulukları geliştirilmelidir.
Özellikle komşu yapıların bulunduğu derin kazılarda, risk düzeyine uygun izleme programları hazırlanmalıdır.
Kazı destekleme sistemlerinde yatay ve düşey yer değiştirmeler, komşu yapılarda oluşabilecek oturmalar, çatlaklar ve diğer deformasyonlar ile yeraltı suyu koşulları gerektiğinde ölçülerek takip edilmelidir.
İzleme sonuçları için önceden belirlenen uyarı ve müdahale sınırları bulunmalı; bu sınırların aşılması durumunda uygulanacak önlemler açıkça tanımlanmalıdır.
6. İş sağlığı ve güvenliği önlemleri kazı projelerinin ayrılmaz parçası olmalıdır.
Göçük riski bulunan kazılarda çalışanların güvenliği, yalnızca kişisel koruyucu donanımlarla sağlanamaz. Öncelikle kazı cidarlarının stabilitesi, uygun destekleme sistemleri, güvenli çalışma yöntemleri ve çalışma alanının organizasyonu sağlanmalıdır.
Çalışanların göçük riski altındaki alanlara kontrolsüz girişleri engellenmeli; güvenli erişim, tahliye ve acil durum düzenlemeleri oluşturulmalıdır.
Yoğun yağış, yeraltı suyu değişimi, beklenmeyen zemin hareketleri ve destekleme sistemindeki deformasyonlar gibi tehlike işaretleri ortaya çıktığında çalışmalar durdurularak gerekli teknik değerlendirmeler yapılmalıdır.
7. Kamusal denetim etkinleştirilmeli, sorumluluklar belirginleştirilmelidir.
Kazı ve iksa uygulamalarında proje müellifi, yüklenici, şantiye şefi, uygulama sorumlusu, yapı denetim kuruluşu ve ilgili idarelerin görevleri açıkça belirlenmelidir.
Denetim yalnızca belge kontrolünden ibaret olmamalı; kazıların kritik aşamalarında uygulamanın projeye uygunluğu ve alınan güvenlik önlemlerinin yeterliliği sahada kontrol edilmelidir.
Teknik kurallara aykırı ve can güvenliğini tehdit eden uygulamalar karşısında etkili müdahale ve gerektiğinde işi durdurma mekanizmaları işletilmelidir.
Güvenli kazı, güvenli yapı üretiminin başlangıcıdır.
İstanbul’un jeolojik ve geoteknik koşulları, yoğun ve bitişik nizam yapılaşması, mevcut altyapı sistemleri ve kentsel dönüşüm kapsamında artan inşaat faaliyetleri, kazı güvenliğinin önemini daha da artırmaktadır.
Özellikle yağışların yoğunlaştığı dönemlerde yüzey ve yeraltı sularının etkileri, kazı çevresindeki zemin hareketleri ve komşu yapıların güvenliği daha büyük bir dikkatle değerlendirilmelidir.
Her kazanın kendine özgü zemin ve çevre koşulları bulunmaktadır. Bu nedenle güvenli kazı uygulamaları, standart bir hafriyat yaklaşımıyla değil; sahaya özgü mühendislik incelemeleri, uygun projelendirme, yetkin uygulama ve etkin denetimle gerçekleştirilmelidir.
İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi olarak bir kez daha vurguluyoruz:
İş kazaları ve kazı göçükleri kaçınılmaz olaylar olarak kabul edilemez. Bilimsel ve teknik gerekliliklerin yerine getirilmesi, uygun mühendislik önlemlerinin alınması ve etkili denetim mekanizmalarının işletilmesiyle bu tür olayların önemli ölçüde önlenmesi mümkündür.
Bahçelievler’de meydana gelen göçüğün bütün yönleriyle araştırılması, teknik nedenlerinin ortaya konulması ve sorumlulukların somut bulgular üzerinden belirlenmesi gerekmektedir.
Yaşamını yitiren işçimizin acısını paylaşırken, benzer olayların tekrar yaşanmaması için merkezi ve yerel yönetimleri, ilgili kamu kurumlarını ve yapı üretim sektörünün bütün bileşenlerini sorumluluklarını yerine getirmeye davet ediyoruz.
İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi olarak güvenli kazı uygulamalarının geliştirilmesi, geoteknik mühendisliği alanında mesleki yetkinliğin güçlendirilmesi ve gerekli mevzuat düzenlemelerinin hazırlanması süreçlerinde bilimsel ve teknik katkı sunmaya hazır olduğumuzu kamuoyuna bildiriyoruz.

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası
İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu


TMMOB
İnşaat Mühendisleri Odası